admin

یادگیری ترکیبی یا Blended Learning

دانش‌آموزانی که در بیست سال گذشته متولد شده‌اند بومیان دیجیتال شناخته می‌شوند. به علت ادغام فناوری در زندگی آن‌ها، بومیان دیجیتال کاربران متخصص فناوری‌های نوین هستند. فناوری‌هایی چون تلفن همراه اجازه می‌دهد بومیان دیجیتال به‌سرعت به اطلاعات دسترسی داشته باشند. یکی از تفاوت‌های عمده‌ی بومیان دیجیتال و افرادی که پیش از این دوران متولد شده‌اند دسترسی به اطلاعات در هر زمان و مکانی است که برای آن‌ها امکان یادگیری را در هر شرایطی فراهم می‌کند. یادگیرنده‌های این نسل به‌عنوان بومیان دیجیتال تمایل دارند از ابزارهای دیجیتال در کارهای مدرسه استفاده کنند، بنابراین یادگیری ترکیبی بخشی جدایی‌ناپذیر از فرآیندهای یادگیری بومیان دیجیتال است.

آموزش ترکیبی [۱] تلاشی است برای یادگیری با استفاده از فناوری آنلاین همراه سایر ابزارها و فرآیندهای معمول نه‌فقط برای تکمیل یادگیری بلکه برای بهبود کیفیت یادگیری آموزش ترکیبی.

یادگیری ترکیبی اصطلاحی نسبتاً جدید است. به‌طورکلی به نسل سوم از سیستم‌های آموزش از راه دور یادگیری ترکیبی می‌گویند. نسل اول شامل آموزش‌های مکاتبه‌ای بود که روش‌ها و ابزارهای یک‌طرفه از قبیل ایمیل، رادیو و تلویزیون را به کار گرفت؛ نسل دوم، آموزش از راه دورِ مبتنی بر فناوری‌های صرف از قبیل یادگیری مبتنی بر وب و یادگیری مبتنی بر کامپیوتر بود و نسل سوم که یادگیری ترکیبی است روشی است که مزایای روش آموزش رو در رو و فناوری‌های چندگانه برای یادگیری را به حداکثر می‌رساند. دایره‌المعارف علوم و فناوری نیز یادگیری ترکیبی را رویکردی می‌داند که روش‌های مختلف آموزشی که یادگیری آنلاین و یادگیری سنتی را با هم ترکیب می‌کند. همچنین یادگیری ترکیبی را ترکیب اثربخش فنون و تکنیک­های یادگیری می‌دانند تا ارتباط ویژه‌ی تسهیم دانش و نیاز اطلاعات را با اطلاعاتی که روی وب وجود دارد، برطرف کند و آن‌ها را هنگامی که مورد نیاز است به کار گیرند.

تعریف یادگیری ترکیبی فرآیندی فراتر از اضافه کردن کامپیوتر به کلاس درس است و تجربه‌ی یادگیری متفاوتی را برای دانش‌آموزان رقم می‌زند. تعریف واحدی از اصطلاح یادگیری ترکیبی وجود ندارد و گاهی نیز از واژه‌هایی چون یادگیری مخلوط [۲] یا یک‌پارچه [۳] استفاده می‌شود.

یادگیری ترکیبی مطابق اهداف خود چهار تعریف مختلف دارد:

۱. ترکیب روش‌ها و فناوری‌های مبتنی بر وب برای دستیابی به اهداف آموزشی

۲. ترکیب انواع رویکردهای پداگوژیکی [۴] برای تولید بهینه‌ی برون‌دادهای یادگیری با یا بدون فناوری‌های آموزشی

۳. ترکیب فناوری‌های آموزشی با آموزش‌های چهره‌به‌چهره

۴. ترکیب فناوری‌های آموزشی با وظایف شغلی برای به وجود آوردن تأثیری هماهنگ بین یادگیری و کار

یادگیری ترکیبی ممکن است برحسب نوع هدف و آموزش طیفی، از معلم‌محور تا دانش‌آموزمحور باشد. یادگیری ترکیبی پنج عنصر اصلی دارد که عبارتند از:

یادگیری خودآموز: تجارب یادگیرنده جداگانه و با میزان زمانی که برای یادگیری نیاز دارد مشخص می‌شود، مانند آموزش‌های مبتنی بر اینترنت.

همکاری: یادگیرندگان با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند و با هم کار می‌کنند؛ مانند ایمیل و ویکی‌ها.

ارزیابی: ارزیابی به شیوه‌ی بررسی نمونه‌کار، نه صرفاً آزمون‌های متداول قلم و کاغذی.

مواد پشتیبان: این مواد شامل مواد مرجع، مواد فیزیکی و مجازی و خلاصه هر چیزی است که به یادگیری کمک‌ کند.

یادگیری ترکیبی برای هر فراگیری

یادگیری ترکیبی می‌تواند در شرایط مختلف و برای گروه‌های مختلف مورد استفاده قرار گیرد. هیچ‌گاه استفاده از این روش الزاماً درست یا غلط نیست، هیچ نسخه‌ی یکسانی برای استفاده از آموزش‌های چهره‌به‌چهره یا آنلاین برای همه‌ی شرایط وجود ندارد. هر روشی را باید مبتنی بر نیاز دانشجویان، برنامه‌ی درسی و منابع موجود انتخاب کرد.

آیا یادگیری ترکیبی با آموزش از راه دور متفاوت است؟

آموزش از راه دور شکلی از یادگیری ترکیبی است که به دانش‌آموزان در مناطق دورافتاده‌ی جغرافیایی، که قادر به حضور در کلاس درس نیستند، آموزش می‌دهد و با فناوری‌های مختلف به‌خصوص فناوری‌های مبتنی بر وب انجام می‌شود. مخاطبان آموزش از راه دور کسانی هستند که در کلاس درس شرکت نمی‌کنند اما محتوای آموزش‌ها نیز شخصی و برای هر فرد به‌صورت مجزا تعریف نمی‌شود. غالباً برنامه‌ها و محتوا برای افراد یکسان و از قبل مشخص شده است.

چرا یادگیری ترکیبی؟

از مزیت‌های یادگیری ترکیبی این است که می‌توان با استفاده از فناوری‌ها مرزهای کلاس را گسترش داد و دسترسی به محتوا و منابع یادگیری را فراهم کرد. همچنین می‌توان توانایی مربیان برای دریافت بازخورد از پیشرفت دانش‌آموزان را نیز بیش‌تر کرد. یادگیری ترکیبی امکان تکرار مطالب برای یادگیرنده‌ها در هر زمان و مکان را به وجود می‌آورد. از دیگر مزایای یادگیری ترکیبی پایین بودن هزینه‌ها، افزایش تعاملات و بهبود فرآیند یاددهی ـ یادگیری است.

یادگیری ترکیبی­ به بازتعریف نقش معلم می‌پردازد؛ در یادگیری ترکیبی واژه‌ی تسهیل‌گر یک جایگزین برای معلم یا آموزشگر است. تسهیل‌گر بر توانمندسازی دانش‌آموزان با استفاده از منابع آنلاین و آفلاین تأکید می‌کند. غالبا یادگیرنده‌ها مستقل مطالعه می‌کنند و تسهیل‌گر سعی می‌کند یادگیرنده‌ها را برای کسب تجربه‌ی معنی‌دار هدایت کند.

تسهیل‌گران بر چهار عنصر اصلی تأکید می‌کنند:

  • توسعه‌ی محتوای آنلاین و آفلاین
  • تسهیل ارتباط با دانش‌آموزان و در میان دانش‌آموزان
  • هدایت تجربه‌ی یادگیری دانش‌آموزان به‌صورت فردی و شخصی‌شده به‌منظور تقویت و بهبود یادگیری
  • ارزیابی و نمره‌دهی به شیوه‌ای متفاوت از چارچوب‌های سنتی
  • افزایش تعامل تسهیل‌گر با یادگیرنده و یادگیرنده با یادگیرنده با استفاده از کنفراس‌های مجازی، دنیای مجازی، بازی‌های آنلاین و گروه‌های گفت‌وگو. همچنین افزایش گسترده‌ی تعامل خانواده‌ها، جامعه و مدرسه با استفاده از فناوری‌هایی چون تلفن همراه، دوربین‌ها و دستگاه‌های ضبط صدا.

مدل‌های یادگیری ترکیبی

۱. مدل چرخشی [۵] : در این مدل دانش‌آموزان در یک کلاس واحد با آموزش‌های آنلاین و سایر روش‌های یادگیری آموزش می‌بینند و برنامه‌ای ثابت دارند. همچنین بخش زیادی از یادگیری در محیط فیزیکی کلاس درس اتفاق می‌افتد. مدل تلنگر به کلاس [۶] قدیمی­ترین مدل چرخشی است. این مدل جایگزین قالب‌های سنتی سخنرانی در کلاس شد تا فرصتی را برای کشف مفاهیم و بررسی محتوای دروس خارج از کلاس فراهم کند. در این مدل فرض بر این است که دانش‌آموزان اطلاعات را خارج از کلاس با استفاده از فناوری‌ها بررسی می‌کنند و به‌جای آن‌که اطلاعات را مستقیم از معلم دریافت کنند، خود را برای بحث درباره‌ی مطالب درسی آماده می‌کنند.

۲. مدل یادگیری معکوس [۷] : دانش‌آموزان یک دوره‌ی کامل را از طریق پلتفرم آنلاین با تشخیص معلمان می‌گذرانند. همه‌ی برنامه‌ی درسی و تدریس با یک پلتفرم دیجیتال ارائه می‌شود و در صورت لزوم جلسات چهره‌به‌چهره برنامه‌ریزی و ارائه می‌شوند.

۳. مدل آزمایشگاهی: همه‌ی برنامه‌های درسی با یک پلتفرم دیجیتال ارائه می‌شود اما در یک مکان فیزیکی مثل کلاس درس.

۴. مدل یادگیری ترکیبی غنی‌شده: آموزش‌ها در این مدل هم به‌صورت آنلاین خواهد بود و هم به‌صورت آفلاین اما برای حضور هر روز دانش‌آموزان در محیط آموزشی ضرورتی وجود ندارد.

۵. مدل سفارشی [۸] : در این مدل معلمان دوره‌های آنلاین را برای دانش‌آموزان به اشتراک می‌گذارند. این کار انعطاف‌پذیری بیش­تری در برنامه‌ی مدرسه به وجود می‌آورد. این دوره‌ها می‌توانند فرصتی عالی برای یادگیری یک موضوع خاص به وجود آورند و یکی از محبوب‌ترین مدل‌های یادگیری ترکیبی در مدارس هستند.

چگونه تجربه‌ی یادگیری ترکیبی موفقی داشته باشیم؟

۱. طراحی ترکیب: یک دوره‌ی خوبِ طراحی‌شده از روش‌های تدریس می‌تواند تجارب یادگیری خوبی را برای یادگیرندگان فراهم کند. در طراحی یادگیری ترکیبی، باید دقیق به مشخصات یادگیرندگان توجه کرد. این امر می‌تواند شامل مقدار زمانی باشد که آن‌ها برای یادگیری نیاز دارند و یا می‌تواند انتخاب شیوه‌ی مناسب ارزشیابی باشد.

۲. انعطاف‌پذیری زمان: قابلیت انعطاف برنامه‌ی زمانی برای دستیابی به موفقیت امری حیاتی است. افراد با در دسترس بودن آموزش و محتوا به کمک فناوری می‌توانند هر وقت آمادگی و زمان لازم را دارند، مطالعه کنند.

۳. ترکیب رسانه‌ها و سبک‌های یادگیری: انعطاف‌پذیری در ابزار و اشکال رسانه‌ها تجارب یادگیری بهینه را براساس اولویت‌ها و توانایی‌های فردی فراهم می‌کند. برای انتخاب صحیح روش‌ها و قالب‌ها، سبک‌های یادگیری و سطح آموزش مخاطبان و همچنین انگیزش یادگیرنده باید بسیار درست مطرح و در نظر گرفته شوند.

۴. حمایت یادگیرنده‌ها: برای موفقیت به بازخورد تسهیل‌گران و کارشناسان موضوع و حمایت‌های فنی تسهیل‌گران از یادگیرنده‌ها نیاز داریم. بازخوردها باید ظرف مدت ۲۴ ساعت برای افراد ارسال شود. پاسخ به‌موقع می‌تواند کاری کند که یادگیرنده‌ احساس کند پشت محیط آنلاین شخصی وجود دارد که می‌تواند با او ارتباط برقرار کرده و کمکش کند.

۵. پشتیبانی اجرایی: یادگیری ترکیبی نیز مانند هر تغییر مهم دیگری در محیط کسب‌وکار و محیط‌های آموزشی، نیاز به پشتیبانی اجرایی دارد.

۶. محتوا: نوع و کیفیت محتوای یادگیری، برای موفقیت یک امر ضروری است. یک بخش مهم از انتخاب محتوای مناسب، تصمیم‌گیری درباره‌ی نوع محتواست. این نوع محتوا یا این شکل ارائه می‌تواند یادگیرنده‌ها را آگاه کند، مهارت‌هایشان را توسعه دهد و برای آن‌ها شایستگی ایجاد کند.

 چالش‌های اجرای یادگیری ترکیبی

توسعه‌ی تعلیم و تربیت مبتنی بر یادگیری ترکیبی: تدریس با رویکرد ترکیبی می‌تواند برای بعضی‌ها چالش‌برانگیز باشد، زیرا ممکن است به مهارت‌های مختلف تدریس، بازطراحی برنامه‌ی درسی و تطبیق فرصت‌های آموزش و یادگیری جدید، مدیریت محتوای آموزشی آنلاین در کلاس درس و فراتر از فضای فیزیکی کلاس درس را نیاز داشته باشد. برنامه‌ریزی دقیق یک فرآیند یادگیری برای ارائه‌ی تجربه‌های یادگیری باکیفیت با رویکرد یادگیری ترکیبی، فرآیندی زمان‌بر است. باید ابزارهای مناسبی را مشخص کنیم که نتایج یادگیری آموزش شخصی‌شده را ارزیابی کند و فعالیت یادگیری نیز باید با ابزارهای ارزیابی منطبق باشد. همچنین باید نقش‌های جدید معلمان و دانش‌آموزان را متناسب با سبک یادگیریشان تعریف کنیم.

پشتیبانی از توسعه‌ی حرفه‌ای معلمان به‌عنوان تسهیل‌گر: معلمان باید آموزش‌هایی ببینند که بتوانند نقش تسهیل‌گر را برعهده بگیرند. به‌خصوص به این مهارت‌ها نیاز دارند: باید بتوانند برنامه‌ی درسی جدید مبتنی بر یادگیری ترکیبی تدوین کنند، طرح‌های ارزیابی مناسب انتخاب و طراحی کنند و برای کاربرد فناوری‌های مختلف مهارت فنی داشته باشند. مهارت‌های پرسش و پاسخ، خلاقیت، مشاهده، تمایز، اخلاق سایبری و مالکیت معنوی نیز مهم‌اند.

چالش‌های فناوری

نه‌تنها معلمان باید برای استفاده از سبک یادگیری ترکیبی آماده شوند، یادگیرنده‌ها هم نیاز به آمادگی برای خودراهبری و استقلال در یادگیری دارند. دانش‌آموزان هم برای کمک به درک پروتکل‌های اینترنت، به‌خصوص در مورد امنیت سایبری و مالکیت معنوی، به کمک نیاز دارند. فهم بین‌فرهنگی نیز از حوزه‌هایی است که دانش‌آموزان برای استفاده از اینترنت نیاز دارند درباره‌ی آن بدانند.

ملاحظات ارزیابی

 رفتارها تشویق، تأیید و یا مورد انتقاد قرار می‌گیرند. دانش‌آموزان می‌توانند با ارزیابی معلمان محصولاتشان، مثلاً پادکست‌ها، فیلم‌ها و بازی‌هایی را که خودشان طراحی کرده‌اند اصلاح کنند. همچنین فناوری‌ها امکان ارزیابی مکرر (آزمون‌های آنلاین) را فراهم می‌کنند.

معلمان قادرند مهارت‌هایی بیشتر از سواد سنتی (مثلاً خواندن و نوشتن) را ارزیابی کنند. مثلاً می‌توانند فعالیت‌هایی مانند ایجاد داستان‌های دیجیتالی، کار گروهی، سواد رسانه‌ای و مهارت‌های ویرایش فنی را هم ارزیابی کنند. نظارت با استفاده از ICT[9] اغلب فوری و به‌موقع است و فرصت‌های فوری برای اقدامات اصلاحی را ارائه می‌دهد.

معیارهای ارزیابی در این پروژه‌ها نیز احتمالاً به دلیل استفاده از سرفصل‌ها، برای یادگیرنده شفاف‌تر است و انتظارات در عملکرد را برای افراد بالاتر می‌برد.

ارائه‌ی کار دانش‌آموزان در شبکه‌های اجتماعی و داشتن یک مخاطب معتبر (از طریق وبلاگ نویسی، صفحات وب و چت آنلاین…) دانش‌آموزان را از بازخوردهای اجتماع آگاه‌تر می‌کند و نیاز به ارائه‌ی محصولات بهتر و رقابت سالم بین دانش‌آموزان را فراهم می‌کند تا پیشرفت تحصیلی لازم را به دست آورند.

فرهنگ و نوآوری

سیستم و تأثیرات فرهنگی بر عملکرد دانش‌آموزان: رهبران و همکارانِ درگیر در پروژه‌های یادگیری ترکیبی، یکدیگر را تشویق می‌کنند. بعضی از مدیران با بازدید از کلاس‌های درس از این پروژه‌ها بیش‌تر حمایت می‌کنند و به مدیران منطقه‌ای گزارش می‌دهند. همکاران با بروز علاقه‌شان به پروژه، ارائه‌ی تشویق، کمک و حمایتشان از یک جریان اثرگذار در سراسر مدرسه پشتیبانی می‌کنند، این انتظارات را افزایش می‌دهد، معلمان و دانش‌آموزان را توانمندتر می‌کند و همه نتایج بهتری کسب خواهند کرد.

یک فرهنگ نوآورانه: فرهنگی که نوآوری را تشویق می‌کند، نمونه‌ای از نتایج پروژه‌های یادگیری ترکیبی است. به‌طورکلی، فرهنگ پذیرشِ تغییر و ریسک برای غلبه بر مسائل در انجام بهتر کار به دانش‌آموزان کمک می‌کند.

...

استفاده از تکنولوژی در آموزش
تحقیق استراتژیکی که توسط پروفسور ران اوستون، از مرکز آموزش دانشگاه یورک انجام شد، نشان می‌دهد که یادگیری مبتنی بر پرس‌وجو تأثیر مثبتی بر یادگیری دانش‌آموزان دارد، تعامل دانش‌آموز و […]

ترکیب تکنولوژی و سیستم آموزشی در قرن ۲۱

admin
شما معلمان عزیز، در طی تدریس خود، تجاربی کسب می­کنید که بسیار باارزش است و همکارانتان نیز می‌توانند از آن بهره ببرند. مربی‌گری همتا (۱) یکی از راه­های به اشتراک گذاشتن تجارب معلمان با یکدیگر است. در این روش معلمان، تجارب خود را با یکدیگر به اشتراک گذاشته و با روش‌ها و استراتژی‌های همکاران خود آشنا می‌شوند.

مربی‌گری همتا

admin

زمان تقریبی مطالعه: 9 دقیقه